Nếu anh chị vẫn quen gõ lệnh whois để tra thông tin một tên miền, thói quen đó đã hết hiệu lực về mặt quy định.
Mốc là ngày 28/1/2025. Từ đó, ICANN xác định RDAP là nguồn chính thức cung cấp dữ liệu đăng ký tên miền cấp cao dùng chung. Tên đầy đủ của nó là Registration Data Access Protocol.
Các nhà đăng ký và cơ quan quản lý đăng ký bắt buộc phải cung cấp dịch vụ RDAP theo hồ sơ chuẩn. Cùng lúc, nghĩa vụ duy trì dịch vụ WHOIS được gỡ bỏ. Có vài ngoại lệ là .com, .name và .post, nên WHOIS chưa chết hẳn. Nhưng nó chuyển từ bắt buộc sang tuỳ nhà cung cấp còn giữ hay không.
Đường cong dịch chuyển, đo bằng số truy vấn
Phần thú vị của chuyện này nằm ở tốc độ. Nghĩa vụ được gỡ, không ai bị ép tắt WHOIS — vậy mà nó tắt rất nhanh.
Tháng 2/2025, 74 tên miền cấp cao đóng dịch vụ WHOIS. Tới tháng 9 cùng năm, con số lên 374.
Số truy vấn kể câu chuyện rõ hơn nữa. Tháng 1/2025, WHOIS nhận khoảng 122 tỷ truy vấn mỗi tháng; tới tháng 8 chỉ còn khoảng 49 tỷ — giảm 60% trong bảy tháng. Chiều ngược lại, RDAP đi từ khoảng bảy tỷ lên 65 tỷ truy vấn mỗi tháng trong cùng quãng. Hai đường cắt nhau vào tháng 6/2025.
Một giao thức ra đời từ năm 2019, nằm im sáu năm, rồi thay thế thứ nó định thay chỉ trong nửa năm. Không phải vì nó tốt hơn — nó tốt hơn từ 2019 rồi. Vì nghĩa vụ duy trì cái cũ được gỡ đi.
Nhóm tên miền quốc gia thì khác, vì họ không nằm dưới ràng buộc của ICANN. Khoảng 60% đã triển khai RDAP, tăng 12 điểm phần trăm so với đầu năm 2025. Tự nguyện thì chậm hơn, nhưng vẫn đi cùng hướng.
RDAP khác gì WHOIS
WHOIS ra đời từ thời Internet còn nhỏ và trả về văn bản thô. Mỗi nhà đăng ký một định dạng riêng, nên máy móc rất khó xử lý tự động.
RDAP trả về dữ liệu có cấu trúc theo chuẩn. Nó hỗ trợ đa ngôn ngữ và truy cập qua kênh mã hoá. Quan trọng nhất là nó cho phép phân tầng quyền truy cập: người thường thấy một phần, bên có thẩm quyền thấy đầy đủ hơn.
Giao thức này cũng đang tiếp tục lớn. Năm khu vực quản lý địa chỉ IP đều đã triển khai. Một chuẩn tra cứu mở rộng vừa được ban hành. Cũng có đề xuất đưa dữ liệu xác thực định tuyến vào RDAP, để đội vận hành mạng dò lỗi ngay tại chỗ.
Song song với việc chuyển giao thức, ICANN cập nhật Chính sách Dữ liệu Đăng ký, hiệu lực từ 21/8/2025.
Còn một mảnh nữa: dịch vụ yêu cầu dữ liệu đăng ký — kênh để bên có lợi ích chính đáng xin truy cập dữ liệu không công khai. Cơ quan thực thi pháp luật và chuyên gia an ninh mạng thuộc nhóm này. Hội đồng ICANN đã cho phép kênh đó vận hành thêm tối đa hai năm sau khi giai đoạn thí điểm kết thúc vào tháng 11/2025.
Kịch bản tự động cũ trả về kết quả rỗng
Với công việc hằng ngày, thay đổi rõ nhất nằm ở các kịch bản tự động. Kịch bản cũ dùng lệnh WHOIS có thể trả về kết quả rỗng hoặc lỗi, và thường không báo gì rõ ràng.
Nếu công ty có công cụ tự theo dõi ngày hết hạn tên miền dựa trên WHOIS, đó là chỗ cần kiểm tra ngay. Một công cụ im lặng hỏng còn nguy hơn không có công cụ — vì không có công cụ thì người ta còn nhớ phải tự xem.
Với đội pháp lý và thương hiệu thì đường đi khác. Việc tra chủ sở hữu tên miền để xử lý vi phạm nhãn hiệu bây giờ phải qua kênh riêng. Dữ liệu công khai đã bị che khá nhiều từ nhiều năm trước, vì quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân của châu Âu. RDAP không làm nó công khai trở lại; nó chỉ chuẩn hoá cách hỏi và cách phân quyền.
Tên miền là tài sản dễ mất nhất vì nó không nằm trên máy chủ nào của công ty. Ai giữ tài khoản, ai nhận thư gia hạn — hai câu hỏi đó nên có câu trả lời bằng văn bản.
