Ngày 28/6/2025 là mốc có hiệu lực của Đạo luật Tiếp cận châu Âu, tên đầy đủ trong hệ thống văn bản là Chỉ thị (EU) 2019/882. Từ ngày đó, mọi sản phẩm và dịch vụ mới đưa ra thị trường Liên minh châu Âu đều mang thêm một nghĩa vụ. Chúng phải đáp ứng yêu cầu về khả năng tiếp cận cho người khuyết tật. Website và ứng dụng phục vụ người tiêu dùng nằm gọn trong phạm vi điều chỉnh. Thương mại điện tử, ngân hàng, vận tải hành khách, sách điện tử đều được nêu đích danh.
Chỉ thị được thông qua từ năm 2019, và các nước thành viên có hạn tới 28/6/2022 để đưa vào luật trong nước. Cả hai mươi bảy nước đã hoàn tất phần đó. Nghĩa vụ vì thế không rơi xuống bất ngờ; ngành có sáu năm để chuẩn bị. Tiêu chuẩn kỹ thuật quy chiếu là bộ hướng dẫn về khả năng tiếp cận nội dung web, dựng trên bốn nguyên tắc quen thuộc. Nội dung phải cảm nhận được, thao tác được, hiểu được, và bền vững trước các công nghệ hỗ trợ.
Đạo luật không bắt tất cả cùng lúc. Dịch vụ đang chạy trên thiết bị và phần mềm đã dùng hợp pháp trước tháng 6/2025 được hưởng giai đoạn chuyển tiếp tới ngày 28/6/2030. Hợp đồng ký trước mốc hiệu lực cũng được tôn trọng, tối đa năm năm. Quãng đó không phải kỳ nghỉ. Ngay trong giai đoạn chuyển tiếp, nhà cung cấp vẫn phải công bố tuyên bố về khả năng tiếp cận và chứng minh được tiến độ.
Từ quy định trên giấy sang vụ kiện thật
Ngày 7/7/2025, ba hiệp hội bảo vệ quyền người khuyết tật tại Pháp gửi thư cảnh báo chính thức tới bốn chuỗi bán lẻ lớn. Ba tổ chức đứng tên là Droit Pluriel, Intérêt à Agir và ApiDV. Bốn doanh nghiệp bị nêu tên là Auchan, Carrefour, E.Leclerc và Picard. Bốn tháng trôi qua mà các hiệp hội không thấy chuyển biến đáng kể nào.
Ngày 12/11/2025, họ nộp đơn yêu cầu xử lý khẩn cấp ra toà thương mại Pháp. Châu Âu chưa từng có vụ kiện nào gắn với đạo luật này trước đó. Lập luận của bên nguyên xoay quanh khoảng hai triệu người khiếm thị tại Pháp không mua sắm được một mình trên website và ứng dụng của bốn chuỗi. Hồ sơ nêu cụ thể các rào cản: ảnh thiếu mô tả, độ tương phản màu kém, không đi hết được bằng bàn phím, thứ bậc tiêu đề dựng sai. Luồng thanh toán và phần duyệt sản phẩm bị soi kỹ nhất, cùng với việc thiếu tuyên bố về khả năng tiếp cận.
Diễn biến đó xác nhận điều giới luật cảnh báo từ trước. Các tổ chức vận động ở châu Âu có đủ nguồn lực và tư cách pháp lý để tự đưa vụ việc ra toà. Họ không cần chờ cơ quan quản lý ra tay trước, và cũng không cần một khoản ngân sách nhà nước nào.
Mức phạt mỗi nước một kiểu
Chỉ thị để các nước tự đặt chế tài, nên trần phạt chênh nhau rất xa. Estonia dừng ở năm nghìn euro. Ireland đặt trần sáu mươi nghìn, Thuỵ Điển khoảng chín trăm nghìn, Tây Ban Nha chạm mốc một triệu, còn Hungary lên tới gần một triệu ba. Ba Lan chọn cách khác: khoảng hai mươi mốt nghìn euro, hoặc mười phần trăm doanh thu, tuỳ mức nào cao hơn.
Với doanh nghiệp, bảng số đó đổi hẳn bản chất rủi ro. Bỏ qua khả năng tiếp cận trước đây chỉ là một khoản nợ kỹ thuật, để đó cũng chẳng ai đòi. Giờ nó quy được ra tiền, và số tiền phụ thuộc vào việc khách hàng ngồi ở nước nào.
Ai bán hàng sang châu Âu thì phải xem
Nhóm chịu tác động trực tiếp là doanh nghiệp Việt bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng châu Âu qua website. Xuất khẩu thủ công mỹ nghệ, may mặc, cà phê, đặt phòng du lịch, dịch vụ số đều nằm trong đó. Quy định áp theo thị trường phục vụ, không theo nơi doanh nghiệp đăng ký. Đặt máy chủ trong nước cũng không làm nghĩa vụ nhẹ đi.
Nhóm thứ hai là các đơn vị làm website gia công cho khách châu Âu. Yêu cầu về khả năng tiếp cận đang dần thành điều khoản bắt buộc trong hợp đồng, vì bên đặt hàng phải tự bảo vệ mình. Bên nhận gia công không đáp ứng được thì mất thầu, đơn giản vậy thôi.
Khoảng cách hiện tại rất rộng, và không riêng ai. Một khảo sát công bố năm 2025 tại Pháp cho thấy chỉ 3,4% website của các công ty lớn đạt mức tiếp cận được. Số đáp ứng đủ yêu cầu pháp lý còn chưa tới một phần trăm. Bốn chuỗi bán lẻ bị kiện không phải là ngoại lệ tệ nhất của thị trường. Họ chỉ là những cái tên đủ lớn để một vụ kiện nhắm vào có sức nặng.
Điểm nên nói thẳng: phần lớn yêu cầu về khả năng tiếp cận là chuyện làm web tử tế, không phải công nghệ cao siêu. Ảnh có mô tả thay thế, biểu mẫu có nhãn gắn đúng, độ tương phản chữ đủ đọc, thao tác được bằng bàn phím, tiêu đề đúng thứ bậc. Làm từ đầu thì gần như không tốn thêm. Đi vá sau khi site đã chạy vài năm mới là khoản đắt, vì nó chạm vào cả giao diện lẫn quy trình nội dung.
Làm cho người khiếm thị là làm cho tất cả
Website dùng được cho người khiếm thị cũng là website dùng được trên màn hình nhỏ, trong nắng gắt, với đường truyền yếu. Phần lớn công sức bỏ ra phục vụ luôn cả khách bình thường. Nhìn theo cách đó thì khoản chi này không phải phí tuân thủ mà là chất lượng.
